Naszym życiem rządzą reguły, gdyby nie one świat nie byłby w stanie istnieć. Tak samo jest ze sportem. Zasady są fundament danej dyscypliny. Dzięki nim wiemy co, kiedy i komu można i dzięki nim wiemy w jaki sposób trenować i co poprawiać by osiągnąć sukces w danym sporcie. Siatkówka również takowe reguły posiada. Z racji tego, że dzisiejsza siatkówka znacząco ewoluowała, warto zapoznać się z historią. Może dzięki temu lepiej zrozumiemy ten sport i bardziej docenimy wkład każdego zawodnika na przebieg meczu.
Wydawać by się mogło, że siatkówka to jedynie siatka, zawodnicy po obydwu jej stronach i piłka. Jednak siatkówka przeszła wiele zmian i za pewne jeszcze wiele ją czeka. Sport by pociągać za sobą tłumy widzów musi dostosowywać się do aktualnych warunków i stawać się dla kibica jak najbardziej atrakcyjny. Zasady gry w siatkówkę stworzył nauczyciel wychowania fizycznego w Young Men’s Christian Associaton (YMCA) w Holyoke w Massachusetts – William G. Morgan i to on uznawany jest za twórcę siatkówki.
Zasady gry w siatkówkę – krótki przegląd
W 1896 roku podczas prezentacji gry drużyny składały się z pięciu osób, piłka była skórzana, liczba odbić dowolna, a główna zasada to – przebijanie piłki powyżej siatki. Dlatego też nie dziwi fakt, że tak luźno skonstruowane reguły często ulegały zmianom. Wysokość siatki podwyższano, ilość zawodników raz rosła, raz malała – np. w Azji do 1919 roku grano 16 zawodnikami, a liczba punktów w secie wynosiła najpierw 21, potem 15 by ostatecznie stanęło na 25. Istotnym rokiem był 1918 gdy określono ilość odbić – 3 podczas jednej akcji, dla jednej drużyny. Ponadto ustalono liczbę zawodników na 6 po jednej stronie i zakazano odbijania piłki częściami ciała poniżej pasa.
Wraz z rozwojem dyscypliny rozszerzały i precyzowały się reguły. W 1922 roku podjęto decyzję, że przy wyniku 14:14 wygrywa ta drużyna, która uzyska dwa punkty przewagi. Zasada dwóch punktów przewagi obowiązuje do dziś. W tym samym roku ustalono też, że dotknięcie boiska po stronie rywala jest błędem. W kolejnych latach dokonywano różnych zmian, z których nie wszystkie spotykały się z poparciem.
Ogromny wpływ na zasady gry w siatkówkę miało powstanie FIVB czyli Międzynarodowej Federacji Piłki Siatkowej w 1947 roku. To ona przyczyniła się do ujednolicenie reguł, które obowiązywały zarówno w Europie jak i Stanach Zjednoczonych. Azja do tych ustaleń się nie dostosowała. Najważniejsze z nich, obowiązujące to dziś, to wymiar boiska do siatkówki i wysokość siatki. Kolejne ważne momenty to rok 1958, 1968 i 1984. Na mistrzostwach Europy w Pradze w 1958 roku Czesi po raz pierwszy pokazali możliwość odbicia dołem, co spotkało się z szerokim uznaniem i jest powszechnie stosowane do dnia dzisiejszego. W 1968 roku siatka do siatkówki została wzbogacona o antenki, a ilość odbić wzrosła do 4 pod warunkiem, że pierwszy kontakt z piłką to blok. W każdym innym przypadku obowiązywał system 3 odbić. Natomiast w 1984 roku zakazano blokowania serwisu i Brazylijczycy pokazali jak skutecznie można wykonywać zagrywkę z wyskoku. Taki sposób zagrywania pierwsza wprowadziła Argentyna, ale ich technika nie przekładała się na efektywność. W historii tworzenia zasad gry w siatkówkę następny istotny rok to 1998. Najważniejsze przepisy z tego okresu to wprowadzenie zawodnika libero i 25 punktowych setów, w przypadku seta 5 – 15. Punkt zdobywany jest po każdej akcji. Przy wcześniejszych 15 punktowych setach obowiązywała zasada, że punkt zdobywa się tylko przy własnej zagrywce. Wygrywając akcję przy własnym serwisie zdobywało się punkt, a przy wygraniu akcji po zagrywce przeciwnika zyskiwało się zagrywkę. Taki sposób rozgrywania meczy powodował, że spotkania były długie i mniej efektowne dla widza.
Więcej o siatkówce w Polsce: http://tobeactive.pl/90-lecie-polskiej-siatkowki/
W 2008 roku znaczącą zmianą było kwestia dotknięcia siatki. Kontakt z nią nie był błędem pod warunkiem, że nie przeszkadzało to przeciwnikom w rozgrywaniu akcji i nie była to górna taśma. Jednak w sezonie 2015/16 zdecydowano się powrócić do dawnych norm i obecnie jakikolwiek kontakt z taśmą to błąd i punkt dla rywala.
Zatem, jakimi prawami rządzi się dziś siatkówka? Mamy boisko o wymiarach 9×18, dwa zespoły i dwunastu zawodników na boisku, po sześciu na drużynę. Reszta ekipy to rezerwowi i libero. Zespół ma takie same stroje, z wyjątkiem libero, a każdy gracz ma inny numer. W secie można dokonać 6 zmian, a przy przejęciu zagrywki następuje przesunięcie zawodników o 1 pozycję w lewo. Piłka może zostać zagrana każdą częścią ciała, a jakiekolwiek dotknięcie siatki to punkt dla przeciwnika. W ciągu meczu następują przerwy: dwie techniczne, gdy jedna z drużyn osiągnie 8 i 16 punktów oraz po dwie przerwy na prośbę trenera. Warte zaznaczenie jest także to, że w siatkówce występują żółte i czerwone kartki. Żółta kartka to ostrzeżenie zazwyczaj przyznawane za niesportowe i agresywne zachowanie zawodnika, natomiast czerwona kartka w siatkówce oznacza punkt dla przeciwnika. Może zdarzyć się tak, że dany zawodnik zostanie do końca seta wykluczony z gry jeśli sędzia pokaże mu jednocześnie żółtą i czerwoną kartkę.
Jak zmieniła się wysokość siatki?
Siatkówka to sport drużynowy, gdzie z rywalem nie ma bezpośredniego kontaktu. Zespoły oddzielone są siatką, która ma znajdować się pionowo nad linią dzielącą boisko. Zasady dotyczące siatki są dziś jasno określone, ale tak jak i inne reguły one także ewoluowały. Podczas pierwszych meczów siatka do siatkówki zawieszona była na wysokości 198 cm. Na przełomie wieków podniesiono ją o kolejne 30 cm, by ostatecznie w roku 1947 zatwierdzić normy obowiązujące do dziś. Wysokość siatki do siatkówki zależna jest od wieku i płci zawodników. Siatkówka kobieca ma określoną wysokość siatki na poziomie 2,24 m dla seniorek i 2,15 m dla młodziczek. Z kolei w rozgrywkach męskich siatka zawieszona jest na wysokości 2,43 m dla seniorów i 2,35 m dla młodzików. Standardy określają również wymiary siatki: od 9,5 do 10 m i 1 m szerokości. Siatka podzielona jest na kwadraty, których bok wynosi 10 cm.
Libero – kto to jest i jaką odgrywa rolę
W siatkówce choć najczęściej głośno jest o atakujących, bo to oni zdobywają punkty, na ostateczny sukces pracuje cała drużyna. To w końcu sport zespołowy. Ważny jest nie tylko atakujący, ale także rozgrywający, przyjmujący i osoba w innej koszulce, czyli libero. Pozycja libero została wprowadzona stosunkowo niedawno, bo w 1998 roku. Pomysłodawcą był Ruben Acosta – ówczesny prezydent FIVB.
Pozycja libero skupiona jest na grze obronnej i odbiorze zagrywki. Zawodnik ten nie może zagrywać, blokować bądź wykonywać próby bloku, atakować w momencie znajdowania się piłki powyżej górnej siatki ani nie może być kapitanem drużyny. Dlatego też zmiany libero z innym zawodnikiem ze strefy obronny są nieograniczone i nie zalicza się ich do zmian regulaminowych pod warunkiem, że jest to zmiana powrotna, czyli na pozycję po rozegraniu akcji musi wrócić siatkarz, za którego wszedł libero. Jego strój jest kontrastujący do reszty drużyny by sędziom łatwiej było wyłapać ewentualne błędy z jego strony.
Pierwszym sportowym wydarzeniem, na którym pojawił się gracz o pozycji libero były mistrzostwa świata w Japonii. Wyróżniono wtedy wśród kobiet Japonkę Hiroko Tsukuno oraz Amerykanina Erika Sullivan. Pierwszym polskim libero na międzynarodowych zawodach był Krzysztof Ignaczak.
Wprowadzenie nowej pozycji nastąpiło błyskawicznie przez co nie było czasu na wyszkolenie zawodników. Początkowo na libero wybierani byli ci, którzy wyróżniali się grą w obronie, a w międzyczasie zaczęto szkolić młodych zawodników pod tę pozycję. Libero w siatkówce według Ireneusza Mazura, trenera reprezentacji Polski siatkarzy w latach 1998-2000, dodało siatkówce nowego wymiaru w grze defensywnej. Dzięki zawodnikowi wyspecjalizowanemu w obronie ciągłość gry znacznie się wydłużyła, co z kolei przełożyło się na efektowniejsze i ciekawsze wymiany. Ponadto na tej pozycji predyspozycje fizyczne, a zwłaszcza wzrost nie odgrywają pierwszych skrzypiec. Jak przyznał sam Krzysztof Ignaczak, libero w 321 spotkaniach w barwach biało-czerwonych – „dostałem prezent od Acosty. Bez tego ugrzązłbym w szarzyźnie ligowej i obijał się z przeciętniakami. Na dorosłą reprezentację byłem za krótki, i to dosłownie. Warunki, jakie mają teraz skrzydłowi zmieniły się. Są wyżsi, wyskakani, lepiej zbudowani ode mnie. Libero to pozycja stworzona dla mnie”.
Jak technologa zmieniła siatkówkę?
Oprócz zmian zasad i doprecyzowaniu reguł na całokształt obecnej siatkówki ma wpływ również rozwój technologii. Technologia weszła do świata sportu już na dobre. Według Wojciecha Maroszka, najwyżej notowanego naszego sędziego, elektronika przyczyniła się do poprawy oceny spotkań. Technologia w siatkówce to wideorejestracja, challenge, komunikacja bezprzewodowa między sędziami, wykorzystanie tabletów.
Wideorejestracja i challenge to łatwy i skuteczny sposób na sprawdzenie wszystkiego co związane jest z lotem piłki. Można sprawdzić czy piłka lub siatka nie zostały dotknięte, czy rzeczywiście był aut albo czy zagrywka została prawidłowo wykonana, chodzi o nieprzekroczenie bądź niedotknięcie linii serwisowej.
Z kolei komunikacja bezprzewodowa między sędziami pozwala na stały kontakt pierwszemu i drugiemu sędziemu, dzięki czemu główny arbiter ma większe poczucie wsparcia i szybciej dostaje podpowiedź w akcjach, które są lepiej widoczne z boiska niż z krzesełka na górze. W 2015 roku wprowadzono także tablety dla zespołów za pomocą których trener może wziąć challenge, czas albo poinformować o chęci dokonania zmiany. Technologia w siatkówce pozwoliła na wyeliminowanie wielu spornych sytuacji, które do tej pory powodowały napięcia przez co samo widowisko tylko zyskało i skupia się bardziej na grze.